MỘT HIỂU LẦM ĐÁNG TIẾC
Một Bài Thơ Lạ
Tình cờ đọc được bài thơ của
anh Trần Vấn Lệ trên Facebook. Bài thơ có cái tựa hơi “điệu”: Bạn Có Thể Xé Quăng Bài Thơ Này Không Ạ? Điểm
chính của tứ thơ là 2 câu thơ của thi sĩ Vũ Hoàng Chương:
“Lũ chúng ta lạc loài dăm bảy đứa
Bị quê hương ruồng bỏ giống nòi khinh”
Thi sĩ họ Trần có vẻ không
hài lòng với cách phát biểu “đụng chạm” của thi sĩ họ Vũ.
Đây là nguyên văn bài thơ:
BẠN CÓ THỂ XÉ QUĂNG BÀI THƠ NÀY KHÔNG Ạ?
Vũ Hoàng Chương cầm bút
Viết hai câu thế này:
"Lũ chúng ta lạc loài
dăm bảy đứa
Bị Quê Hương ruồng bỏ giống
nòi khinh!"
Ai đọc không giật mình?
Dân ta không thình lình
Chịu một cơn nội chiến!
Bốn Ngàn Năm Văn Hiến
Thành một con số không!
Vũ Hoàng Chương chắc
ngông?
Chúng ta đều chắc dại?
Ai nhận phần sai trái
Làm Đất Nước tan hoang?
Cuôc chiến nào vinh quang?
Bắc Nam chăng? Giải Phóng!
Lá cờ bay gió lộng.
Đồng vọng tiếng chuông
ngân...
Những cánh buồm gió căng.
Những lòng người xẹp lép!
Ôi chao một đôi dép
Một đôi mà chia hai...
Lũ chúng ta lạc loài
Anh em nhìn lạ hoắc!
Vũ Hoàng Chương người Bắc
Mà không về Cố Huơng!
Bao nhiêu người lạc đường
Chạy vào Nam trú ẩn?
Hoàng Giác tìm tổ ấm
Bằng bài ca Chiêu Hồi!
Đã qua chưa một thời...
Bốn phương thành tám hướng?
Nguyễn Cao Kỳ biết ngượng
Về chết không chỗ chôn!
Phạm Duy có gây ồn
Về, ngậm cười vĩnh viễn...
Bốn ngàn năm văn hiến
Bốn ngàn năm...một ngày!
Vũ Hoàng Chương loay hoay
Viết hai câu đứt ruột!
"Lũ chúng ta lạc loài
dăm bảy đứa
Bị Quê Hương ruồng bỏ giống
nòi khinh"
Một giang sơn tan tành
Đếch có ai trách nhiệm!
Niềm vui ngày một hiếm
Nỗi buồn ngày thênh thang!
Bạn có thể xé quăng
Bài thơ này, không ạ?
Cho tôi hôn trên má
Một miếng...buồn lê thê!
(Trần Vấn Lệ)
Một Hiểu Lầm
Nhà thơ Trần Vấn Lệ nghĩ rằng
nhóm chữ “Lũ chúng ta” trong 2 câu thơ của Vũ Hoàng Chương bao gồm cả mình (và
cả dân tộc Việt Nam) nên “nổi trận lôi đình” tuôn ra những câu thơ đầy nghĩa
khí:
Vũ Hoàng Chương cầm bút
Viết hai câu thế này:
"Lũ chúng ta lạc loài
dăm bảy đứa
Bị Quê Hương ruồng bỏ giống
nòi khinh!"
Ai đọc không giật mình?
Dân ta không thình lình
Chịu một cơn nội chiến!
Bốn Ngàn Năm Văn Hiến
Thành một con số không
Vũ Hoàng Chương chắc
ngông?
Chúng ta đều chắc dại?
Bài thơ của anh Trần Vấn Lệ
khá hay, đặc biệt, cảm xúc mạnh mẽ, nóng hổi. Tuy nhiên, ở đây tôi không bình
thơ mà chỉ xoay quanh điểm anh Trần Vấn Lệ hiểu lầm.
Hai câu thơ đó nằm trong
bài Phương Xa của Vũ Hoàng Chương và trong ngữ cảnh ở bài thơ đó nhóm chữ “Lũ
chúng ta”có nghĩa hoàn toàn khác.
Và bây giờ xin phép “dài
dòng văn tự” một tý để một là, biện minh cho thi sĩ họ Vũ, và hai là, nói vài lời
công đạo cho thơ.
Bài Thơ “Say Đi Em” Và Thành Sầu Của Vũ
Hoàng Chương
Tập thơ Say của Vũ Hoàng
Chương xuất bản năm 1940 – có nghĩa là bài thơ Say Đi Em được viết trước đó.
Nho học đã lụi tàn. Khoa
thi Hương cuối cùng là khoa Mậu Ngọ (1918), tổ chức tại trường Thừa Thiên. Sau
khoa thi Hương này, ngày 28/12/1918, vua Khải Định ra chỉ dụ bãi bỏ khoa cử ở
Việt Nam. Khoa thi Hội và thi Đình cuối cùng được tổ chức năm 1919. Những người
thi đỗ có bằng nhưng không được bổ nhiệm chức vụ gì. (1)
Cha mẹ Vũ Hoàng Chương,
cũng như rất nhiều bậc cha mẹ thuộc hàng quan lại, khá giả thời bấy giờ, ở vào
thế tấn thối lưỡng nan.
Một là, giữ lấy chút tiết
tháo kiểu quân tử Tàu, thà để con lông bông chịu dốt chứ không thèm hợp tác với
ngoại bang.
Hai là, cho con theo Tây học
để mở mang kiến thức, có cơ hội thăng tiến trong xã hội mới. Họ, hầu hết, đã chọn
con đường thứ hai. Vũ Hoàng Chương nhờ thế, đỗ Tú Tài Pháp ban toán năm 21 tuổi
(1937).
Năm 1938 ông vào Trường Luật
nhưng chỉ được một năm thì bỏ, đi làm Phó Kiểm Soát Sở Hỏa Xa Đông Dương, phụ
trách đoạn đường Vinh – Na Sầm. (2)
Vào năm 1935, Hà Nội tuy sống
dưới chế độ bảo hộ của thực dân Pháp nhưng có một bộ mặt rất thanh bình, vui vẻ,
trẻ trung.
Nhà cầm quyền đang cố tình
dung túng các cuộc ăn chơi phóng túng để người ta quên đi biến cố đàn áp tàn bạo
vừa qua. (Năm 1930, Nguyễn Thái Học và mười hai liệt sĩ VN Quốc Dân Đảng khác
phải lên đoạn đầu đài ở Yên Bái, sau đó là chiến dịch lùng sục bắt bớ ở nhiều
nơi).
Đồng thời để ru ngủ thanh
niên nên các trà đình, tửu điếm, các tiệm nhẩy đầm, các nhà hát ả đào (còn gọi
là hát cô đầu) và các tiệm hút thuốc phiện mọc lên nhan nhản. Người ta đua nhau
ăn diện, nhiều cậu công tử Hà Thành diện đúng mốt Paris, tay sách can đi bên cạnh
các cô gái tân thời, phấp phới áo dài Lemur Nguyễn Cát Tường.(3)
Vũ Hoàng
Chương ngoài việc bắt buộc phải theo Tây học để tiến thân, còn cắn phải miếng mồi
“ru ngủ” của người Pháp. Ông cũng lao vào những thú vui trác táng - rượu, thuốc
phiện, nhảy đầm và cả gái nữa. Về điểm này, Trong Thi Nhân Việt Nam, Hoài Thanh
đã có một đoạn khá đầy đủ:
Người say đủ
thứ: Say rượu, say đàn, say ca, say tình đong đưa. Người lại còn
"hơn" cổ nhân những thứ say mới nhập cảng: Say thuốc phiện, say nhảy
đầm. Bấy nhiêu say sưa đều nuôi bằng một say sưa to hơn mọi say sưa khác: Say
thơ.(2)
Như vậy, “thành sầu” của
Vũ Hoàng Chương là nỗi sầu đất nước bị ngoại bang đô hộ, dân tộc bị chúng làm
tha hóa, băng hoại bằng đủ mọi âm mưu thâm độc.
Trớ trêu thay, chính ông lại
góp tay, giúp sức cho bộ máy cai trị ấy, chính ông lại lậm vào những cuộc chơi
trác táng do chúng đặt ra, không những tự làm hỏng mình mà còn làm gương xấu cho
lớp trẻ, rường cột của tương lai dân tộc.
Ông cảm thấy tội lỗi, tủi
nhục, uất ức và chất ngất buồn sầu. Là người có liêm sỉ, ông đã can đảm nói lên
sự thật:
Lũ chúng ta lạc loài dăm bảy
đứa
Bị quê hương ruồng bỏ giống
nòi khinh
Bể vô tận xá gì phương hướng
nữa
Thuyền ơi thuyền, theo gió
hãy lênh đênh.
(Phương Xa)
Nỗi tủi nhục buồn sầu đó bắt
rễ, ăn sâu rồi cao lớn như một bức tường thành sừng sững trong tâm hồn nhà thơ
– đã trở thành điểm mấu chốt trong tứ thơ của thi phẩm Say Đi Em. Ông đã mượn
rượu với ý định đánh sập thành sầu:
Nhưng em ơi! Đất trời
nghiêng ngửa
mà trước mắt thành sầu
chưa sụp đổ
đất trời nghiêng ngửa
thành sầu không sụp đổ, em
ơi.
và đã thất bại.
Như vậy, nhóm chữ “Lũ
chúng ta” trong 2 câu thơ làm anh Trần Vấn Lệ hiểu lầm rồi nổi giận thật ra chỉ
gồm Vũ Hoàng Chương và nhóm bạn “lạc loài dăm bảy đứa”“cùng hội cùng thuyền”
cùng sở thích – trong đó có những sở thích hạ phẩm giá con người và làm suy yếu
đất nước, ô nhục dân tộc.
Chính vì thế cái “lũ” ấy mới
có mặc cảm “Bị quê hương ruồng bỏ giống nòi khinh”.
Còn anh Trần Vấn Lệ bây giờ
và hàng mấy mươi triệu dân Việt Nam lúc đó chẳng liên quan gì đến chuyện “ruồng
bỏ”, “khinh bỉ” cái “lũ” ấy cả. Hơn nữa, “Quê Hương Việt Nam, Mẹ Việt Nam” có
bao giờ “ruồng bỏ”, “khinh bỉ” những đứa con của mình đâu; dù có thế nào đi nữa
vẫn mở rộng vòng tay thương yêu ôm chặt đàn con bất kể ngoan hiền hay hư hỏng.
Tôi không biết nhóm bạn
“cùng hội cùng thuyền” của thi sĩ Vũ Hoàng Chương thuở ấy thế nào chứ chính ông
thì đã quay lại đường ngay nẻo chánh.
Ông sống nửa cuộc đời còn
lại của mình như một đứa con ngoan hiền, đã dậy dỗ và nêu gương sáng cho lớp trẻ.
Đặc biệt, ông đã sáng tác và để lại cho kho tàng văn chương Việt một khối lượng
tác phẩm đồ sộ và giá trị.
Kết Luận
Một bài thơ đã viết ra và
phổ biến thì dù ai đó có đập tan máy tính hay xé nát văn bản nó vẫn còn đấy.
Bài thơ của anh Trần Vấn lệ - vì một chút hiểu lầm – nên tứ thơ đã “đi lạc”. Mà
sự “đi lạc” này khá rõ ràng, chỉ cần “quay lại” nhìn lại kỹ một chút là sẽ nhận
ra. Là tác giả, anh có quyền “đường ta ta cứ đi”, thiên hạ nói gà nói vịt gì
cũng mặc kệ.
Nhưng anh cũng có thể quay
lại nói vài câu để sòng phẳng với độc giả và thi sĩ Vũ Hoàng Chương (dù ông đã
khuất bóng).
Nếu anh làm được như vậy
thì mai đây có dịp gặp nhau trên đường đời tôi cũng sẽ chẳng ngại ngùng gì mà
không chìa má cho anh hôn “một miếng”. Có điều đó không phải là “miếng hôn buồn
lê thê” (chữ của Trần Vấn Lệ) mà sẽ là nụ hôn thấm đậm tình bạn bè - những người
cùng hết lòng yêu văn chương thi phú.
(Bài viết có lấy ý và mượn
vài đoạn trong Say Đi Em - Một Bài Thơ Tới Bến của cùng tác giả)
PHẠM ĐỨC NHÌ
phamnhibintho.blogspot.com
CHÚ THÍCH:
1/ (Chi Tiết Thú Vị Về
Khoa Thi Nho Học Cuối Cùng, Chí Đức, kienthuc.net.vn)
https://kienthuc.net.vn/tham-cung/chi-tiet-thu-vi-ve-khoa-thi-nho-hoc-cuoi-cung-405397.html
2/ (Vũ Hoàng Chương,
Wikipedia.org)
https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_Ho%C3%A0ng_Ch%C6%B0%C6%A1ng
3/ (Thiên Tình Sử Của Thi
Sĩ Vũ Hoàng Chương - Phần 1, Phạm Thị Nhung)
Vài Bình Luận
Trên Facebook Dưới Bài Viết
Châu Ly:
Đã đọc "Một Hiểu Lầm
Đáng Tiếc" của nhà bình luận Nhi Pham.
Bài viết thuyết phục, phân
tích rõ ràng, cặn kẽ bối cảnh của hai câu thơ "Lũ chúng ta..." của Vũ
Hoàng Chương.
Cũng đã đọc bài thơ Bạn Có
Thể Xé Quăng Bài Thơ Này Không Ạ? của nhà thơ Trần Vấn Lệ.
Bài ngũ ngôn "nóng hổi"
(theo nhận định NP), thật hay.
Đang chờ nghe tiếng nói của
anh TVL và bạn bè.
Thật thú vị!
Vấn Lệ Trần:
Thưa anh Phạm Đức Nhì,
Tôi biết ơn anh hồi âm cho
điều tôi mong đợi. Tôi nhận phần "ẩu tả" của tôi. Tôi đã đến bờ bên
kia của con sông u mê và lâu nay tôi vẫn mong thấy nơi tôi rời xa. Bên này đồng
hay bên kia đồng chắc cũng bao la như mặt một con sông, tôi nghĩ vậy.
May nhờ có anh tôi thấm
thía hai câu trong bài Đăng Trình của Vũ Hoàng Chương:
"Trên đà tốc độ siêu
thanh ấy
Gõ nhịp mà ca Thiên Nhất
Phương!".
Tôi ở một phương trời lạ cứ
đau đáu một phương trời quen! Cái lạ thì biết rồi mà cái quen thì... không biết
bởi vì mình “thiên-nhất-phương”.
Những lời anh
"bình" giúp tôi tỉnh ngộ. Tôi xin cúi đầu nhận lỗi với Vũ Hoàng Chương,
nhận lỗi với những người đọc bài thơ "ẩu tả" của tôi. Từ nay về sau,
tôi dặn tôi phải cẩn thận. Lời thì thổi bay mà tội thì phải trừng phạt dù sự trừng
phạt có nhẹ tênh thì mình vẫn là người có tội. Tôi biết ơn anh, tôi biết ơn
anh!
Ha Thai:
Xin đồng ý với anh Phạm Đức
Nhì. Thường đọc bài của anh Nhì, anh luôn thẳng thắn.
Cũng xin thán phục anh Trần
Vấn Lệ đã khiêm tốn xét lại mình.
Mới đây (15
tháng sau) nhân dịp chuẩn bị đón Noel 2023 tôi nhận được e-mail của anh Trần Vấn
Lệ và chúng tôi đã có vài trao đổi thân tình như sau:
Trần Vấn Lệ:
Cám ơn anh Phạm Đức Nhì,
Tôi rất biết ơn anh chỉ dẫn
tôi về Thơ của Vũ Hoàng Chương.
Nhân dịp Giáng Sinh và Năm
Mới,
Kính chúc anh và quý Quyến
Mọi Điều Như Ý Muốn.
Phạm Đức Nhì:
Chào anh Trần Vấn Lệ,
Từ sau bài viết ấy tôi rất
áy náy đã làm anh buồn.
Tôi nể trọng tài thơ và nội
lực dồi dào của anh.
Chúc anh cùng thân quyền sức
khỏe và bình an.
Trần Vấn Lệ:
Tôi yên lòng rồi...
Cảm ơn anh PĐN nhiều. Noel về, tôi nhớ câu hỏi của anh "Lúc đó
Chúa ở đâu?"
Chúng ta đều như Chúa, 1
câu trả lời...phải đi tìm.
Gửi anh bài thơ nhật mộ
hương quan...
Chúc Joyeux Noel!
Phạm Đức
Nhì:
Tôi cũng cảm thấy yên lòng
và vui vẻ.
Từ nay mình bạn bè như xưa
nhé.
Chúc anh Trần Vấn Lệ và
người thân một mùa Giáng Sinh an lành, hạnh phúc.
Trần Vấn Lệ:
MERRY CHRISTMAS!
HAPPY NEW YEAR!
Comments
Post a Comment